Respublikamızda ipəkçilik çox qədim
tarixə malikdir. N.N. Şavronovun məlu
matına görə Azərbaycanda ipəkçiliklə V əsrdən məşğul olmağa başlayıblar. Lakin, bu fikirlə
razılaşmaq çətindir, çünki, Azərbaycanın kənd təsərrüfatı
tarixinin inqilabaqədərki bəzi tədqiqatçıları, bir sıra sovet
tarixçiləri və nəhayət Azərbaycan ərazisində aparılmış arxeoloji
qazıntıların nəticələri göstərmişdir ki, Azərbaycanda ipəkçiliyin
başlanğıcı V əsrə deyil, daha qədim qədim dövrə gedib çıxır.
Məsələn, A. Dekonskiy göstərir ki, .....
Mil
düzü qədim vaxtlardan zəngin ipəkçilik mərkəzlərindən biri
olmuşdur. Belə ki, Alban knyazlığının (dövlətinin) tərkib hissəsi
olan Bilhəndən (Beyləqandan) bizim eramızdan 320 il əvvəl dünyanın
bir çox ölkələrinə ipək göndərilirdi. A. Natroyevin məlumatına
görə bizim eramızın ilk əsrlərində ipəkçilik Xorasanda,
Azərbaycanda, Təbəristanda və Fars imperiyasının digər yerlərində
geniş yayılmışdır. Bu m
əlumatı
Mingəçevirdə aparılmış arxeoloji qazıntıların nəticələri də təsdiq
edir. Qazıntılar zamanı yeraltı mağaralarda (katakombalarda) və
qəbirlərdə Azərbaycanın özündə hazırlanmış ipək, yun və pambıq
saplar tapılmışdır.
Bir sıra ərəb tarixçiləri, coğrafiyaşunasları və səyyahları IX-X
əsrlərdə Azərbaycanda tut ipəkqurdunun geniş bəslənməsini, Şamaxı,
Bərdə, Şəki, Gəncə və digər əyalətlərin əha
lisinin
əsasən ipəkçiliklə məşğul olduğunu göstərilir.
XI- XII əsrlərdə Bərdə, Şamaxı, Şəki və Gəncə şəhərləri istehsal
etdikləri ipəyin kəmiyyət və keyfiyyətinə görə şöhrət
qazanmışdılar.
XII-XIV əsrlərdə Azərbaycanda istehsal edilən ipək ticarətin əsas
əmtəələrindən biri olmuşdur. Bu dövrdə Şamaxı və Şəki şəhərləri
xam ipək və ipək məhsulları ticarətinin əsas mərkəzləri olmuş və
XX əsrin əvvəllərinədək öz mövqelərini saxlaya bilmişlər.
Şəki (1968–ci ilədək Nuxa) Respublika
tabeliyində olan şəhərdir, Azərbaycanın paytaxdından 370 km,
məsafədə Baş Qafqaz sıra dağlarının cənub ətəklərində yerləşir.
Şəki Azərbaycanın qədim şəhərlərindən biridi
. Əvvəllər şəhərin
adı Nuxa olmuşdur. Nuxa qədim yaşayış məskəninin adı olmaqla
Prolomeyin II əsrdə yazdığı “Coğrafi təlimnamə” əsərində adı
çəkilən Niqa ilə eyniləşdirilir. Şəki şəhərinin salınma tarixi çox
qədim olduğundan bu günə kimi dəqiq müəyyənləşdirilməmişdir. Şəki
o dövr üçün Qafqaz Albaniyasının ən mühüm şəhərlərindən biri
olmuşdur. IV əsrdə xristianlıq yayıldıqda Şəki əyaləti Albaniyanın
dini mərkəzlərindən olmuşdur. VII əsrdə Şəki ərəblər tərəfindən
işğal olundu. IX əsrdə Ərəb xilafəti zəiflədi, Şəkidə müstəqil
hakimlik yarandı və XI əsrdə Şirvanşahlar dövlətinin tabeliyinə
keçdi.
Şəki əyaləti Qafqazda ipək istehsalının əsas
mərkəzi idi. Şəkidə ipəkçiliyin inkişafı üçün çox əlvərişli
coğrafi mühitin olması imkanlı adamlarla istehsal və ticarət etmək
üçün geniş üfüqlər açırdı.